Қазақ қоғамы – ежелден адамгершілікті барлық құндылықтардың төріне қойған халықтардың бірі. Ұлттың рухани болмысы, толеранттылығы, этносаралық мәдениеті, салт-дәстүрі мен тәрбиелік жүйесі түгелдей ізгілікке, адалдыққа, мейірім мен әділдікке негізделген. Өткеннен бүгінге жалғасып келе жатқан адамгершілік қағидалары қоғамның тұрақтылығы мен дамуының негізгі тірегі болып табылады.
Қазақ халқы адамгершілікті кең мағынада түсінген. Ол – адамның өзіне де, өзгеге де жасаған жақсылығы, жүректің тазалығы, ар мен ұятты сақтау, әділ болу, үлкенді құрметтеп, кішіге қамқор болу сияқты қасиеттерді қамтиды. Халқымыз: «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын», «Жүректің жылуы – мейірім» деп, адам бойындағы ізгі қасиеттерді әрдайым жоғары бағалаған. Осындай құндылықтар ұрпақтан ұрпаққа жетіп, қазақ қоғамындағы тәрбие жүйесінің басты арқауына айналды.
Қазақ қоғамында адамгершілік ең алдымен отбасыдан басталады. Үлкеннің алдын кесіп өтпеу, ата-ананың батасын алу, бауырмалдық пен татулыққа мән беру – ұлттық тәрбиенің негізгі бағыттарының бірі. Отбасында берілген осы ізгі тәрбие жас ұрпақтың болашақта жауапты азамат болып қалыптасуына ықпал етеді. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген даналық сөз ұлт тәрбиесінің өміршеңдігін көрсетеді.
Адамгершілік құндылықтар – қоғамның бірлігі мен татулығын сақтауда да маңызды рөл атқарады. Қазақ халқы қашан да ынтымақ пен бейбітшілікті басты орынға қойған. «Бірлік бар жерде – тірлік бар» деген ұстаным елдің дамуында ғана емес, адамдардың өзара қарым-қатынасында да берік орын алған. Кісіні сыйлау, оның ар-намысына тиіспеу, біреуге жамандық жасамау – бүгінде де аса қажет рухани қағидалар.
Ұлттық болмысты сақтауда да адамгершіліктің рөлі ерекше. Қазақ халқының салт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптары – бәрі де ізгілікке құрылып, ұлттың рухын бекіте түседі. Қонақжайлық, жомарттық, кешірімділік сияқты қасиеттер тек мінез көрінісі ғана емес, ұлттың ғасырлар бойғы өмір салтының, дүниетанымының бір бөлігі. Бұл құндылықтарды сақтау – қазіргі заманның талабына сай ұлттық руханиятты дамыту деген сөз.
Жаһандану заманында әлемдік ақпараттық ағымдардың ықпалы күшейіп, жастардың сана-сезіміне түрлі бағыттағы идеологиялар әсер етуде. Осындай кезеңде адамгершілік құндылықтарды бұзу қауіпті. Сол себепті мектеп пен отбасындағы тәрбиені адамгершілікке бағыттау – жастарды теріс мәдени құбылыстар мен зиянды әрекеттерден қорғаудың тиімді жолы. Жастардың бойына мейірімділік, ізгілік, адалдық, отансүйгіштік қасиеттерді сіңіру – болашақ ұлттың кемелдігін қамтамасыз етеді.
Адамгершілік нормалары берік қоғамда әділдік күшейеді, жемқорлық азаяды, жауапкершілік артады. Мұндай ортада адамдар бір-біріне сенім артып, ортақ мақсатқа бірігеді. Сондықтан адамгершілік – жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның өркендеуіне әсер ететін маңызды құндылық.
Қорыта айтқанда, қазақ қоғамындағы адамгершілік құндылықтар – ұлттық рухтың өзегі, мәдениеттің мәйегі, қоғам дамуының басты тірегі. Бұл асыл қасиеттерді сақтау, қорғау және кейінгі ұрпаққа жеткізу – әрбір азаматтың борышы. Адамгершілігі жоғары қоғам – болашағы жарқын, рухани кемел қоғам.
Дінмұхаммед Зиябек,
Теолог-маман
